Hukuk Hakkı Korumaktır

Şubat 2022

Aracı Kurumlar ve Portföy Yönetim Şirketleri Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisi

08.02.2022 tarihli Resmi Gazete’de yayımı tarihinden 1 ay sonra yürürlüğe girmek üzere yayımlanan "Aracı Kurumlar ve Portföy Yönetim Şirketleri Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Tebliğ" ("Tebliğ") ile Aracı Kurumlar ve Portföy Yönetim Şirketlerinin uzaktan kimlik tespiti yoluyla müşterilerinin kimlik tespitlerini gerçekleştirmelerine olanak sağlanmış, ayrıca uzaktan kimlik tespiti işleminin gerçekleştirilmesini takiben aracı kurumlara ve portföy yönetim şirketlerine müşterileriyle uzaktan sözleşme kurmalarına yönelik sürece ilişkin esaslar düzenlenmiştir. Ayrıca aynı gün Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yapılan duyuruda da aracı kurumların ve portföy yatırım şirketlerinin gelişen ve değişen teknolojik gelişmelere ayak uydurabilmesini kolaylaştırarak sağlık alanında yaşanan gelişmelerde göz önünde bulundurularak finansal sektörün sekteye uğramasını da engellemek amacıyla bu kurum ve şirketlere uzaktan müşteri edinme imkânı getirildiği, Tebliğ ile de bunlara uygulanacak usul ve esasların belirlendiği duyurulmuştur.

Tebliğ hükümleri ile "Bankalarca Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik" ("Banka Yönetmelik") hükümleri ile Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketlerince Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin Yönetmelik ("Yönetmelik") büyük ölçüde bağdaşmaktadır.

Uzaktan kimlik tespitine yönelik iş akışının özetlenmesi gerekirse;

Potansiyel müşteri, şirketin uygulaması üzerinden bir form doldurarak süreci başlatır. Bu forma istinaden risk değerlendirmesi gerçekleştirilir ve müşteri riskli görülürse görüntülü görüşme başlamadan süreç sonlandırılır. Kişinin risksiz olduğu kabul edilirse görüntülü görüşme aşamasına geçmek üzere kişiye SMS OTP iletilir ve kişinin cep telefonu numarası doğrulanır. Çevrimiçi görüntülü görüşmede öncelikle yakın alan iletişimi kullanılarak kimlik belgesinin doğrulanması gerçekleştirilir. Doğrulama bu aşamada gerçekleştirilemezse, görsel güvenlik unsurlarının kullanılması ile kimlik doğrulaması gerçekleştirilmeye çalışılır. Burada sürekli iş ilişkisi tesisinden önce şirketin Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmeliğin 18. ve 20. maddelerinde yer alan tedbirleri göz önünde bulundurması beklenmektedir. Risk temelli yaklaşımla sıkılaştırılmış tedbirleri uygulaması gerekli olup; bu aşamada Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 19)'nin 6. maddesinde yer verilen hususlara uyulması beklenmektedir. Görüşmeyi gerçekleştirmek üzere yetkilendirilmiş personel görüşme boyunca, kişinin canlılığını tespit edici yöntemler kullanır, kişi ile sahip olduğu kimlik belgesinin eşleştiğinden şüpheye mahal vermeyecek şekilde emin olur. Görüşme süresince gerçekleştirilen işlemler sonucu kimlik doğrulaması başarıyla gerçekleştirilirse, kimlik tespitini yapan personel; kişiyi, kişinin kimlik belgesini ve üzerindeki bilgileri gösteren ekran görüntüleri oluşturur. Görüntülü görüşme sonrasında kişinin aracı kurum veya portföy yönetim şirketi tarafından verilecek hizmetler hakkında bilgilendirilmesi ve kişinin müşteri olacağına dair sözlü onayının alınması ile süreç tamamlanmış olur.

Tebliğ'in 7. maddesi kapsamında; kişilerin dolduracakları formların içeriği bakımından doğrudan bir değerlendirmeye gidilerek, asgari ölçüde Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 19)'nin 6'ncı maddesinin birinci fıkrasında yer verilen bilgileri ihtiva etmesi gerektiği özellikle vurgulanmıştır. Bu bilgiler; kişinin adı, soyadı, doğum yeri ve tarihi, uyruğu, kimlik belgesinin türü ve numarası, adresi ve imza örneği, iş ve mesleğine ilişkin bilgiler, varsa telefon numarası, faks numarası, elektronik posta adresi ile Türk vatandaşları için bu bilgilere ilave olarak anne, baba adı ve T.C. kimlik numarasıyla hesap açma amacı, talep edilen ürünler, işleme konu malvarlığının ve müşteriye ait fonların kaynağı ile ortalama gelir bilgisi, açılacak hesabın aylık tahmini işlem hacmi ve işlem sayısına yönelik bilgilerdir. Bu süreçte tesis edilen iş ilişkisi hakkında risk temelli yaklaşımla sıkılaştırılmış tedbirlerin uygulanacağı belirtilmiştir.

Tebliğ'in 9. maddesinin 3. fıkrası kapsamında, görüntülü görüşmeyi gerçekleştirecek kişiye birtakım yükümlülükler yüklenmesi söz konusu olmuştur. Hükmün bu fıkrası kapsamında; görüşmeyi gerçekleştirecek personel, kişi ile kuracağı iletişim ve görüşme süresince elde edeceği gözlemleri ışığında kimlik avı, sosyal mühendislik ve kişinin bir başkası tarafından zor kullanma yoluyla baskı altına alınmadığını veya benzeri dolandırıcılık yöntemleri de göz önüne alınarak kişinin sunmuş olduğu kimlik belgesiyle kişinin uyuşmasından emin olması gerekecektir.

Tebliğ'in 13. maddesinin 4. fıkrası kapsamında yer verilen ve uzaktan kimlik tespitiyle kurulacak olan sözleşmeler bakımından "teminat, kefalet ve temlik gibi sözleşmeler de dahil olmak üzere" denilerek, kurumların sunmuş olduğu hizmetler bakımından geçerliliği yazılı şekil şartına tabi sözleşmelerin kurulmasının da elektronik ortamda gerçekleştirilebilmesi hüküm altına alınmıştır. Maddenin 3. fıkrası uyarınca; Tebliğ kapsamında yer verilen usul ve esaslar çerçevesinde müşterinin bir bilişim veya haberleşme cihazı üzerinden, sözleşmenin bütün şartlarının, müşterinin okuyabileceği şekilde elektronik ortamda müşteriye iletilmesi, sözleşmeyi kuran irade beyanının müşteriye özgü şifreleme gizli anahtarı ile imzalanarak aracı kuruma veya portföy yönetim şirketine iletilmesi ve yalnızca bilgileri iletilen sözleşmeye ilişkin imzalanma sağlanabiliyor ise bu Tebliğ kapsamında belirtilen teminat, kefalet ve temlik gibi sözleşmelerin yazılı şekil şartını gerçekleştirdiği kabul edilmiştir.

Tebliğ'in 14. maddesi kapsamında; Banka Yönetmeliği ve Yönetmelikte yer verilmemiş olan bir husus düzenlenerek Sermaye Piyasası Kuruluna uzaktan kimlik tespiti sürecinin yürütülmesinde kullanılmak üzere oluşturulacak uygulamaların merkezi bir yapı üzerinden sağlanmasına yönelik usul ve esaslar belirlemeye yetkisi tanınmıştır.

Sonuç olarak; Aracı kurum ve portföy yönetim şirketleri minvalinde, yukarıda ayrıntıları verilen yeni düzenlemeler ile birlikte;

  • Uzaktan kimlik tespiti, personel ile kişinin; fiziksel olarak aynı ortamda bulunmasına gerek olmadan, çevrim içi olarak görüntülü görüşmesi ve birbiriyle iletişim kurması ile yapılacaktır.
  • Uzaktan kimlik tespiti için kullanılacak süreçler ve sistemler yoluyla uzaktan kimlik tespiti işleminin (kritik işlem olarak değerlendirilir) bilgi teknolojileri veya personel tarafından başlatılması, onaylanması ve tamamlanmasına imkân vermeyecek şekilde tasarlanacak ve işletilecektir. Sürecin kişi tarafından başlatılması, bilgi teknolojileri tarafından uygulanan kontrollerle devam ettirilmesi ve personel tarafından yapılacak onaylama ve ek kontroller ile tamamlanması sağlanacaktır. Personel tarafından yapılan kontrollerde işlemin riskli bulunması halinde işlem ikinci bir personele onaya gönderilecek veya sonlandırılacaktır.
  • Aracı kurum ve portföy yönetim şirketince uzaktan kimlik tespiti sürecinin uygulanmasından önce, iş akış prosedürü oluşturulacak ve prosedürde belirlenen sürecin etkinliği test edilerek sonuçları yazılı hale getirilecektir. Test sonuçlarının başarılı bulunmaması durumunda süreçte gerekli güncellemeler yapılacak ve sürecin etkinliği ve yeterliliğinden emin olunmadıkça süreç uygulanmayacaktır.